18-05-2003 Column 132 Voorbode van het herstel van de economie? De eerst zomerkoninkjes?
 
Inmiddels zijn de resultaten van het eerste kwartaal van dit jaar bekend. In het algemeen viel het niet tegen. Natuurlijk waren veel analisten er als de kippen bij om mee te delen, dat het allemaal alleen maar ging om winst, die behaald werd door bezuinigingen. Vanzelfsprekend is dat ook zo. Een bekende columnist legt dan ook voortdurend het verband met de stand van de macro-economie. Zijn troefkaart is steeds, dat het daar niet goed mee gaat en ook dat is waar. Voorts wordt er voortdurend gezeurd over het feit dat CEO's de verwachtingen voor de rest van het jaar niet willen, durven of kunnen specificeren. Al eerder werd in deze column gezegd, dat gezien de afrekencultuur een CEO wel gek zou zijn verwachtingen uit te spreken op basis waarvan hij naderhand mogelijk kan worden weggestuurd. Vooral met het voorbeeld voor ogen, hoe bedrijven als Ahold zijn afgerekend door de beurs op het feit, dat men gedurende langere tijd wat ongelukkig was bij de informatievoorziening en klaarblijkelijk belangrijke bedrijfsonderdelen nauwelijks wist te controleren, heeft de schrik er goed ingejaagd.
Na veel gespeculeer een aantal jaren geleden over het gebrek aan visie en lef bij de top, omdat Ahold toch majeure overnames moest doen om in het veld van topspelers te kunnen meedoen, is nu diezelfde top het slachtoffer geworden van die overnames en niet alleen de top van Ahold, ook die van Buhrmann, Numico en KPN. Verder klopt het spatzuiver, dat het heel moeilijk is een "trekker" voor de wereldeconomie aan te wijzen. Of dat belangrijk is, is de vraag. Het gaat er meer om dat het herstel zal beginnen in "niches". Ofschoon men het exacte draaimoment in de negatieve ontwikkeling van de economie niet zo goed kan vaststellen, is langzamerhand wel duidelijk dat het draaimoment beslist al in het eerste kwartaal van 2000 lag, terwijl de beurs aan zijn langdurige horizontale beweging begon in 2001. Pas toen het vorig jaar in maart pijlsnel begon terug te lopen, volgde de beurs ook in mei 2002 met zijn scherpe daling.
Nu de beurs ondanks geregeld negatief nieuws toch een positieve ontwikkeling te zien geeft, is er klaarblijkelijk een verschuiving in het sentiment te zien, waarvoor op het eerste gezicht geen reden is.
Toch gaat het op bepaalde plaatsen binnen de bedrijven wel iets beter of tenminste niet slechter meer.
Net als met het vorige draaipunt in de economische ontwikkeling pas veel later kan worden vastgetseld zoals zal het straks blijken dat het herstel al gestart is op het moment dat alle rapporteringen uit de markt nog negatief rieken.
In zo'n situatie is het jammer, dat men de bekendmaking van het feit dat wij in het eerste kwartaal van 2003 eindelijk formeel in een recessie terecht zijn gekomen op zo'n opgewonden wijze mededeelt. Na alle hectiek van de laatste paar jaar toch eigenlijk een stuk non-informatie van de eerste orde en hooguit interessant voor de statistieken. Niettemin haalt ook dit bericht speculatie uit de lucht, want het weten is minder spannend dan het speculeren of iets wel of niet het geval is.
Ook alle beschouwingen over mogelijke deflatie zijn gebaseerd op negatieve speculaties, die misschien wel aardig zijn als korte termijn nieuwsfeitjes, maar verder toch op basis van gefundeerde motivatie naar het rijk van negatief leuterpraat kunnen worden verwezen.
Natuurlijk kan men de stijging van de beurs gaan beredeneren op basis van koers-winst verhoudingen, maar dat die fout zijn kan ook worden weerlegd. Opnieuw hebben de analisten gelijk, als je naar de pure feiten kijkt. Echter als men kijkt naar de situatie van de bedrijven dan wordt zo'n beschouwing gebaseerd op de resultaten van de bedrijven, die nog winst maken, hoewel weinig en op basis van bezuinigingen.
Dat is op zich een vertekening van het beeld. Verder heeft men geen inzicht in de onderdelen die de winst tot stand brengen waarbij bezettingsgraad, overhead en investeringen (innovatie) een belangrijke rol spelen.
Bedrijven die thans nog winst maken, doen dat tenminste op een niveau dat bij de huidige algemene bedrijvigheid lager ligt, dan bij voorspoedige marktomstandigheden. Niettemin hebben ze hun overhead en kosten op dit moment meer dan gedekt. Dat betekent dat bij enige toename van de bedrijvigheid al snel sprake zal zijn van overdekking op overhead. Verder is de productiviteit bij een hoge bezettingsgraag in een fabriek groter dan bij een lagere bezettingsgraad en dat op psychologische gronden. Dit leidt er toe dat bij een positief saldo op de productierekeningen veel extra geld boven de voorgecalculeerde winst zal gaan vrijvallen. Bij veel bedrijven kan de winst in zo'n situatie gaan exploderen, overigens is dat de zelfde ontwikkeling, die thans bij een aantal bedrijven het verlies doet exploderen (negatief saldo op de productierekening). Een koerswinstverhouding van 38 zoals bij techfondsen in de USA voorkomt is dus minder vreemd dat het lijkt.
Een rekenvoorbeeld: Bedrijf X prognotiseert een omzet van 100 miljoen Euro en een winst van 1 miljoen Euro. De markt trekt aan en dit leidt tot 10 % meer omzet, die draagt echter geen 0,1 miljoen Euro winst bij, maar bij nagenoeg gelijk gebleven kosten wel 5 miljoen.
Maken we even geen verdeling per individueel aandeel, maar houden wij het gewoon bij het vergelijken van de winst, dan praten wij over een verzesvoudiging van de winst. Op dat moment daalt de koerswinstverhouding naar iets boven de 6.
Dit betekent dat beschouwingen op de koerswinstverhouding zonder deze in een breder kader te plaatsen onzinnig is. Overigens geef ik toe dat als de macroeconomische ontwikkeling stabiel en positief is, deze voorgaande bespiegeling zinloos is, omdat die alleen opgaat op het scheidvlak van jaarwinst of verlies!
Tot slot nog de opmerking, dat de analisten die nu over elkaar heen buitelen in hun negatieve beschouwingen wel de kampioenen waren van de kreet van "De nieuwe economie", waar inmiddels ook niets van over is, omdat die nooit geboren is en ook nooit zal bestaan. Het zijn ook dezelfde mensen, die in 2000 en 2001 riepen dat het allemaal wel meeviel, omdat ze niet beter wisten. Ik heb zelfs al een analist horen verklaren dat de economie niet door de beurs geregeerd zou mogen worden.
De enige plaats waar geld uit een "zwart gat" ontstaat en er ook weer in kan verdwijnen is de beurs. Komt het geld eruit dan is iedereen blij en nu is dat gewoon wat minder, maar geen reden om alles negatief uit te leggen.
Het antwoord op de vraag "Gaat de economie herstellen" , zit voor iedereen tussen de oren. Geloven wij erin dan gaat het gebeuren en als het dat doet zal het een zichzelf versterkend effect te weegbrengen, geloven wij het niet dan kan het nog jaren op de huidige wijze voortsudderen. Aan ons allemaal de keus!

 
Noot: Kijk voor het regelmatig bijgewerkte banenaanbod op de IBS vacature-pagina's en op http://www.jobbingmall.nl/ en regelmatig op de nieuwsgroepen nl.markt.banen en dds.banenmarkt.
 
© TW 2003