23-3-2004 Column 136 De baan van je leven?
 
Zonder mijn angst te willen projecteren op anderen, denk ik dat met mij velen zich wel eens in een moment van stilte en reflectie bezorgd de vraag stellen: als ik straks oud ben en terugkijk op mijn werkzaam leven, zal ik dan spijt hebben van de (loop)baan die ik had? Het voormalige hoofd van de boekhouding had, terugkijkend, veel liever in de reclame gewerkt en de oud-consultant was diep in z'n hart graag architect geworden. Maar het had niet zo mogen zijn. Het is anders gelopen als zij dachten. Als de betrokkenen dat glimlachend zeggen en uiteindelijk toch tevreden constateren dat hun loopbaan best plezierig was, is er niets aan de hand. Maar als men spijt heeft van de toen gemaakte verkeerde keuzes, is dat treurig. Want ze zijn onomkeerbaar geweest, waarmee men nu moet zien te leven.
Ik weet het: het is niet eenvoudig. Kinderen en hun ouders worden al op jonge leeftijd gedwongen schoolkeuzes te maken, die later hun verdere loopbaan kunnen bepalen. Keuzes die zij vaak niet eens goed of zelfs helemaal niet kunnen of konden maken! Wist u toen u vijftien of zestien was wat u wilde worden? Of welke kant u ongeveer op wilde met een studie of daarna met een baan? Als dat zo was, was u een gelukkig mens! Misschien was uw vader banketbakker of notaris en wist u het al vroeg: dat wil ik ook. Voor de meesten echter was het toen en is het nu een bijna onmogelijke keuze.
Toen ik vijftien was, wilde ik varen als stuurman op de wilde vaart. Maar in onze familie was studeren gewoon en dus ging ook ik vrijwillig, maar in gebondenheid, studeren. Het werd de studie rechten, zonder duidelijke afstudeerrichting want het bleef voor mij een uitgestelde beroepskeuze. Ik heb tot nog toe best een aardige carrière opgebouwd en zeker de laatste vijf jaar ben ik gekomen waar ik wilde komen. Maar toch ...... ik ben nu 50 en als ik ergens in een grote stad aan het water ben, ga ik altijd even in de haven kijken.

Men moet in dit aardse leven niet alles altijd willen plannen. Het gebeurt immers toch vaak anders dan men had gedacht. Maar bij het starten van een baan en in het verdere carrièreverloop is loopbaanplanning onontbeerlijk. Onderzoek heeft uitge-wezen dat alleen al veel twintigers en dertigers vastlopen omdat ze na hun studie een baan hebben gekozen die niet bij hun past. Het wrange is daarbij dat hun baan meestal wel de baan is waarvoor ze zijn opgeleid, maar het zijn juist die baan of de werkomgeving die niet bij hen passen. Ik kan mij mijn eerste baan herinneren als bedrijfsjurist bij een multinational. Baan de organisatie leken me interessant, hoewel ik me achteraf gezien niet goed had gerealiseerd wat mijn werk zou inhouden. Ik kwam op het hoofdkantoor, kreeg een eigen kamertje en zat daar in alle eenzaamheid juridische contracten te beoordelen. Al snel had ik door dat dit echt niets voor mij was en binnen een jaar verliet ik het bedrijf. Er moest wel brood op de plank, dus nam ik een baan die weer niets voor mij was. En vervolgens weer één. Pas bij de derde baan - ik was toen dertig - kreeg ik er enig plezier in. Mijn fout was dat ik mij niet goed afgevraagd had - noch voor, noch tijdens, noch na mijn studie - wat ik wilde. Niets is verspild, van alles leer je een les, maar gevolg was wel dat ikzelf en de werkgevers een paar jaar niets aan elkaar hadden. En dat is jammer van de tijd, de energie en het geld die er in gestoken waren.

Ook nu zie je veel mensen met een gevoel dat ze wat anders willen met hun werk. Ze melden zich aan bij een bedrijf voor werving en selectie - bijvoorbeeld IBS - in de hoop en verwachting dat dit ervoor zal zorgen dat ze een stapje verder komen in hun wensen. Natuurlijk is die zorg er, tenminste als ik spreek namens IBS. Maar er is wel meer. Het gaat er namelijk niet alleen om of kandidaten met bepaalde vakinhoudelijke kwaliteiten geschikt zijn voor een vacante baan, want tenminste zo belangrijk is de vraag naar de zogenaamde person-environment fit.
Deze fit beantwoordt de vraag in hoeverre mensen passen in de cultuur van de organisatie waarin ze willen werken. Met dat passen doel ik dan op twee kanten: wat vinden zowel de organisaties als de kandidaten belangrijk van elkaar? Het gaat hierbij dus om zgn. kernwaarden die beide in het vaandel hebben.
Om deze waarden te meten wordt in wetenschappelijk onderzoek wel gebruik gemaakt van het Quinn-model dat bestaat uit een matrix met de volgende vier elementen:
Innovatie
Regelgeving
Output
Menselijke verhoudingen

Bij bedrijven die innovatie als kernwaarde hebben, horen begrippen als creativiteit, initiatief en doortastendheid (denk aan een reclamebureau). Bij output horen bedrijven die gericht zijn op bijv. snelle en accurate levering (bijv. TPG-post).
Voor regelgeving kunnen we denken aan organisaties die wetgeving en interne controle hoog hebben te houden (bijv. de juridische afdeling van een overheid). Nadruk op menselijke verhoudingen spreekt eigenlijk voor zich. Te denken valt aan werken in het onderwijs of in de zorg.
Naast deze waarden zijn er grofweg twee categorieën mensen: adaptieve en innovatieve. De eerste soort, de adaptieve mens, houdt van structuur en past zich graag aan. De innovatieve mens is liever inhoudelijk bezig, accepteert structuren maar vindt ze vaak wel belemmerend en houdt van werken onder druk.

Bij een loopbaanplanning - en dus ook als u zich voor een volgende stap in uw carrière hebt aangemeld bij IBS - moet u voor uzelf eerst op zoek naar de kernwaarden van een bedrijf of organisatie die voor u van belang zijn. Tegelijkertijd moet u bij u zelf te rade gaan wat voor type persoon u bent. Pas dan kunt zich een beeld vormen van wat u nu eigenlijk wilt. En last but not least moet u bij die analyse ook een zgn. normatieve oriëntatie betrekken: kan ik mij wel vinden in de doelstelling van de organisatie of het bedrijf? Stel dat uw analyse uitwijst dat een baan in de zorg voor u het meest ideale is. Maar wilt u werken in een instelling waar bejaarden hun eigen toiletpapier moeten kopen of pyjamadagen moeten houden?
Het beste kunt u de analyse maken door voor u zelf op te schrijven wat uw sterke en zwakke punten zijn, waar of op welk vlak u ooit of tot nog toe gefaald hebt en waar juist successen geboekt zijn. Pas dan weet u wie u bent en daarna kunt u bepalen wat u wilt. Een studentendecaan van de VU in Amsterdam beschrijft in NRC Handelsblad van 13 maart jl. zijn aanpak bij studenten rond hun studie en baankeuze als volgt: 'Ik probeer hun aandacht te verleggen naar het verhaal van hun eigen leven in de hoop dat ze zichzelf als uitgangspunt nemen'.
Dan hebt u de grootste kans op de baan van uw leven!

Vragen en opmerkingen kunt u mailen naar karel@ibsss.nl
Kijk ook op onze website www.ibsss.nl

Karel Baarspul, consultant
23 maart 2004

 
Noot: Kijk voor het regelmatig bijgewerkte banenaanbod op de IBS vacature-pagina's en op http://www.jobbingmall.nl/ en regelmatig op de nieuwsgroepen nl.markt.banen en dds.banenmarkt.
 
© TW 2004