26-05-2005: Column 150 Links versus rechts, het politiek spectrum.
 

Met het referendum over Europa in het verschiet, valt op dat er steeds meer verwaring ontstaat over de termen links en rechts in de politiek.
Vandaar dat Elizabeth van der Sar een essay geschreven heeft over dit onderwerp, dat ik hieronder plaats.




Zomaar een kroeg in Groningen, dinsdagavond, JOVD avond.
Er is een discussie aan de gang over de betekenis van de begrippen 'Links' en 'Rechts'.
Wat vooral opvalt is dat deze begrippen een negatieve associatieve betekenis hebben.
Maar wat houden ze concreet in?
Zelfs doorgewinterde JOVDers kunnen moeilijk een concrete begripsomschrijving geven.
Wat houdt het links of rechts zijn in?
Waar is het ontstaan?
Waarom?
Als studente IO/IB zou ik dit moeten weten, als JOVDer zou ik dit moeten weten, als aankomend wetenschapper zoek je dit uitů

De woorden links en rechts gaan nog veel verder terug in de tijd dan een simpel 'voor de oorlog'.
In het Franse parlement (1789, tijdens de vergadering over de vraag of de koning vetorecht moest krijgen in het bestuur van het land) zat de koning tegenover de afgevaardigden.
Omdat hij liever zijn (conservatieve) geestverwanten naast zich had zitten kwamen deze aan de rechterkant van het parlement te zitten.
Frappant aan de kwestie is dat de rechtsen, gezien vanuit de voorzitter links in het parlement zaten!

Tegenwoordig wordt de VVD gezien als een rechtse partij.
Dit staat echter haaks op de vooroorlogse opvattingen over links en rechts in Nederland.
Tot die tijd betekende 'rechts' confessioneel, en links 'niet-confessioneel'.
Liberalisme is in die zin dus links.
Deze scheidingslijn die berust op 'gelovig' of 'niet-gelovig' is ge´ntroduceerd door Abraham Kuyper (1874-1920, stichter van ARP) en staat niet alleen haaks op de huidige opvattingen over links en rechts, maar is ook uniek.
Nederland is het enige land dat verzuiling kent, en heeft daarmee deze aparte opvatting voor een bepaalde periode gehandhaafd.
In de tijd van de verzuiling werd er slechts in uitzonderingsgevallen samengewerkt tussen beide stromingen.

Pas na de oorlog werden er wel kabinetten gevormd waarin confessionelen en andere stromingen samenwerkten.
Met deze ontwikkeling veranderde ook de opvattingen over de termen 'links' en 'rechts'.
Deze worden vanaf dat moment gebruikt als beeld voor 'conservatief' en 'progressief', wat ook meer aansluit aan de in de wereld algemeen heersende opvatting over de termen 'links' en 'rechts'. Rechts zijnde conservatief, en links als progressief.

Met de polarisatie groeide ook de tegenstellingen tussen de termen 'links' en 'rechts'.
Pas onder de kabinetten Lubbers kwamen de partijen weer dichter bij elkaar.
Hoewel de bekendheid wat betreft de inhoud van de begrippen in de loop der jaren verwaterd is, zijn deze sinds na de oorlog min of meer onveranderd.
Onder rechts worden de volgende opvattingen geschaard:
- streven naar handhaven, of herstellen, van oude/heersende normen en waarden
- wantrouwen ten aanzien van overheidsingrijpen
- aanhouden van particulier initiatief om welvaart en welzijn te bereiken
Overigens gelden deze opvattingen weer niet voor alle partijen die onder 'rechts' vallen.
Zo is bijvoorbeeld de VVD in rechtse, conservatieve partij, maar kent zij een aantal progressieve standpunten.
Links zijn partijen met (ongeveer) de volgende opvattingen:
- streven naar meer macht voor de economisch zwakkere in de samenleving
- wantrouwen ten opzichte van de vrije marktwerking en het bedrijfsleven
- het toepassen van overheidsingrijpen om tot een evenwichtiger verdeling van welvaart te komen
Tegenwoordig vallen ook de volgende opvattingen onder 'links'.
- zorg voor het milieu
- maatschappelijke verandering door emancipatie van vrouwen
- ondersteuning van minderheden (positieve discriminatie)
- afschaffen van traditionele regels die als onderdrukkend worden ervaren


Waar valt liberalisme nou binnen het politieke spectrum?
Liberalisme wil zo min mogelijk inmenging vanuit de overheid in de vrijheid van de individu, dit bekijkende is liberalisme op economisch gebied rechts, maar, op gebied van persoonlijke vrijheid is er een tendens naar links, want rechts streeft naar handhaving, of herstel van de oude normen en waarden.

Partijen zelf zijn het vaak niet eens met hun, en de plaats van andere partijen op het politieke spectrum.
Leuk detail is dat 'rechts' van oorsprong als goed gezien werd, en links meer als een scheldwoord dan als term.
Rechts in die zin was 'volgens het recht', zoals het hoorde.
In de geschiedenis is meer van zulke beeldspraak terug te vinden.
Rechts op de schouder bevindt zich volgens de verhalen een engel, terwijl de linkerschouder geflankeerd wordt door de duivel, rechts word hier geassocieerd met positief gedrag.
Links kent termen als 'twee linkerhanden', iemand links laten liggen, enzovoorts, termen die een negatieve betekenis hebben.
Ook in andere talen zijn deze vooroordelen, wat betreft de termen 'rechts' en 'links', terug te vinden (engels: 'right'; juist, correct, in orde).
Echter hebben de linksen al snel 'links' als geuzennaam aangenomen, en ze dragen deze naam dan ook met trots.
Een reden die kan verklaren waarom links een negatieve klank heeft is terug te brengen naar het communisme, wat met de revolutionaire ideeŰn zeker links geschaald mag worden.
Het communisme en rood werden tot 1989 vaak geassocieerd met de Koude Oorlog, waarin het communisme als de boeman gezien werd, echter is deze mening over links, na de Koude Oorlog, geneutraliseerd en heeft 'rechts' zelfs eerder een negatieve bijklank gekregen.

Het verschil is dus simpel, links is progressief, rechts is conservatief.
Politieke partijen indelen op deze schaal is daarmee wel een stuk ingewikkelder.
Bart Tromp geeft in 'de wetenschap der politiek' de volgende verdeling, van links naar rechts (gebaseerd op verdeling van de zetels na de verkiezingen van 1989) GroenLinks, PvdA, D66, CDA, VVD, Klein Rechts, CD.
Vandaag de dag is deze schaal sterk met de maatschappij mee veranderd, partijen verschuiven, en er komen nieuwe bij, zo vind je tegenwoordig de LPF aan de rechterkant van de VVD, en zijn Klein Rechts en de CD min of meer uit het oog verdwenen.
Tevens vind je geheel links de SP.
Besef bij het hele links-rechts vraagstuk wel, dat een partij die algemeen, en hier, als 'rechts' wordt gezien, wat betreft een bepaalde opvatting 'links' gevonden kan worden, hierom vind je binnen partijen vaak vleugels.

Elizabeth van der Sar

Bronnen:
Bart Tromp, De wetenschap der politiek, Amsterdam University Press
Cornelis Verhoeven, Boven de Boomgrens, via www.modemadvies.be
Links en Rechts, Parlement & Politiek, www.parlement.com
Randy Lamiere, Links en Rechts in de politiek, www.4ucampus.be
Rechts, Links, Politiek, Politieke Partijen, http://nl.wikipedia.org

 
Noot: Kijk voor het regelmatig bijgewerkte banenaanbod op de IBS vacature-pagina's http://www.ibsss.nl/en op http://www.jobbingmall.nl en regelmatig op de nieuwsgroepen "nl.markt.banen" en "dds.banenmarkt" .
 
© TW 2004