20-02-2000 Column 69: Manipulatie of Motivatie..... (1)

Hoe onafhankelijk kan een mens nog denken in een informatiemaatschappij met steeds intensievere communicatie?
Een overpeinzing, die om meer dan een reden tot zorg geeft.
Wat is manipulatie? In het woordenboek (Wolters) staan een aantal betekenissen omschreven:

  1. Bewerking (met de vingers), hantering, handgreep.
  2. In het meervoud: bedrieglijke methoden.
  3. Be´nvloeding met verwijzing naar genetisch.
Onder manipuleren vinden we betasten, bevoelen, slim te werk gaan om een doel te bereiken en invloed uitoefenen terug. Daarnaast nog wat uitspraken, die meer uitdrukking geven aan negatieve dan aan positieve waarden.
Kijken we bij motivatie, dan betekent dit: beweegreden, drijfveer. Motiveren betekent: met redenen omkleden, gronden aanvoeren, een aanleiding vormen, een beweegreden opleveren.
In ons dagelijks leven is de grens tussen manipuleren en motiveren niet meer zo scherp te trekken. Het valt nauwelijks uit te leggen waar het een begint en waar het ander ophoudt.
Het gedonder begint meteen al met onze dagelijkse informatie. Kranten, journaals, opinieweekbladen, nieuwsrubrieken. Zijn ze wel objectief? Is het wel informatie of gewoon propaganda voor standpunten en dus manipulatie of motivatie. Zo'n vraag is gedoemd stuk te lopen op een wal van onbegrip! Niet omdat deze zo moeilijk te beantwoorden valt, nee gewoon omdat het antwoord meestal niet zo goed uitkomt.
Meestal poogt men met bloemrijk taalgebruik een moeilijk probleem door het slim in stukjes te hakken in hapklare brokken voor een groot publiek zodanig uit te leggen, dat ieder de eenvoud ervan in ziet. Door het psychologisch stimuleren van een positief gevoel, "Men is het over de meeste deelpunten eens", krijgt men het idee, dat er recht is gedaan aan het belang van het onderwerp. Hoewel zelfs als men een onderwerp in 100 deeltjes knipt, blijven er breekpunten over. Zo'n breekpunt is genoeg om het niet eens te kunnen worden. Binnen de uitspraak "95% kans dat we het eens worden", zit dan ook alleen een gevoelswaarde, die aangeeft dat we ons niet kunnen voorstellen, dat we het niet eens worden. Alleen zijn 5% "kwade kans" minstens zo'n groot risico, als wanneer we het over 50% kans hebben. Eigenlijk proberen we alleen maar onze omgeving te be´nvloeden om er net zo positief over te denken als wij. Ik herinner mij nog een vriendin, die op een kwade dag tegen mij zij, dat onze omgeving nu zo ingespeeld was op de kans dat wij zouden trouwen, dat we eigenlijk niet anders konden dan die verwachting waar te maken. Een blijk van herkenning?.... Het "verwachte" is in mijn geval nooit gebeurd! Misschien de grootste fout in mijn leven alleen zal niemand dat ooit weten. De les van zoiets is wel, dat je je partner net zo goed als je tegenstander niet met geweld in een beslispositie moet manoeuvreren. De kans bestaat, dat alles dan compleet anders verloopt dan je in je stoutste dromen verwacht. Een meester in het opknippen van grote problemen in immens kleine stukjes was Lubbers. Behalve dat was hij er ook een meester in om zijn omgeving vanuit een superieure intelligentie zodanig te manipuleren, dat hij voor ieder lid in zijn kabinet, dat iets te berde te brengen had, altijd wel weer kans zag de show te stelen. Totdat hij inzake zijn opvolger zijn hand overspeelde. Arrogantie van de macht? Misschien. Meestal heeft ook een superieur brein wel eens van tijd tot tijd zijn zwakke momenten. Dit was er misschien een. Mogelijk was het ook een manier om van de hoofdrol in ons land af te willen komen. Vermoeidheid en daarmee een onderschatting van de objectiviteit van het grote publiek.
Binnen bedrijven worden reorganisaties soms voorbereid door ze te verpakken in een pakket van negatieve factoren die geleid hebben tot de noodzaak voor de reorganisatie. Soms worden signalen uit de samenleving opgepakt, die vertaald worden naar de belangen van de organisatie, met als resultaat, dat een reorganisatie op dat moment op het meeste draagvlak mag rekenen. Dus gaat men er toe over. Een prachtig moment voor het opruimen van "lijken in de kast" vormt vaak het vertrek of de pensionering van nummer 1 in de organisatie. Het lijkt dan wel of men elkaar blindelings vindt in het collecteren van de bedrijfsellende, die nog even moet worden weggewerkt.
Opvallend is dan het Alzheimer karakter van de onderneming, niemand herinnert zich meer precies hoe alles echt in elkaar zat. De propagandakaravaan zet zich in beweging en manipulatie is troef gedurende een aantal maanden.
Twee maanden in het nieuwe jaar klinkt hier en daar zacht de vraag of het Millennium probleem nu echt zo groot was. Een aantal jaren hebben we elkaar gek gemaakt met de angst voor de Millenniumbug. Opgefokt hebben we met elkaar alles onderzocht. Miljarden zijn er in ons land ingestoken. De hemel zij dank is er niets misgegaan. Of het allemaal nodig was, zullen we nooit meer weten. Wat we wel weten is dat we elkaar op veel kosten gejaagd hebben.
We weten ook dat er in sommige landen met name in het voormalige Oostblok niet zo zorgvuldig mee is omgegaan.
Niettemin is ook daar alle voorspelde rampspoed achterwege gebleven. Op dit moment gonst de markt van berichten dat men dit eens tot het bot zou moeten uitzoeken. Lijkt me tamelijk zinloos. Het ge´nvesteerde geld komt er niet mee terug en de bevindingen zullen echt niet duidelijk aangeven wat men wel en wat men niet had moeten doen. Een leereffect voor de toekomst is er ook nauwelijks of het zou moeten zijn, dat we ons niet door een gelikte propagandamachine gek moeten laten maken. Of is dat zelfs een te ver gaande conclusie?
In de volgende aflevering zullen weer een aantal voorbeelden van manipulatie en motivatie worden gegeven.
Misschien dat er een bij is uit uw omgeving, waarop u niet in staat bent gebleken om objectief op te reageren.
Uiteraard met een volkomen legitiem excuus, of misschien toch niet......

Noot: Kijk voor het laatste banenaanbod op de IBS pagina's van http://www.jobbingmall.nl en regelmatig op de nieuwsgroepen nl.markt.banen en dds.banenmarkt.

 
© TW 2001